
受動完了分詞
[BelowTitle コンポーネント]
受動完了分詞について
[BelowToc コンポーネント]
受動完了分詞は、語尾 -μένος を持ち、形容詞と同様に性・数・格で変化します。
概要
受動完了分詞の語幹は、受動完結語幹と密接に関連しています。
受動完了分詞には、-μένος の前に子音を持つものと持たないものがあります。
- 子音を持つ例:ακου σ μένος「聞かれた」、αναμ μ ένος「点いた」
- 子音を持たない例:αγαπημένος「愛された」、χαμένος「失われた」
自動詞は通常、受動完了分詞を持ちませんが、一部の動詞には例外があります(後述)。
受動完結語幹からの形成規則
受動完了分詞は、受動完結語幹から規則的に形成されます。受動完結語幹を持たない動詞でも、仮にその語幹があるとすればどうなるかに基づいて形成されます。
以下に主なパターンを示します。
-στ- / -σθ- / -νθ- → -σμένος
受動完結語幹が -στ-、-σθ-、-νθ- で終わる動詞は、受動完了分詞が -σμένος となります。
| 現在形 | ακού-ω |
| 受動完結 | ακού- στ -ηκα |
| 受動完了分詞 | ακου σ μένος |
- ζαλίζω「めまいを起こさせる」→ ζαλισμένος
- σπάζω「壊す」→ σπασμένος
- καλώ「呼ぶ」→ καλεσμένος
- κρεμώ「吊るす」→ κρεμασμένος
- θερμαίνω「温める」→ θερμασμένος
-θ-(母音・λ・ρ の後)→ -μένος
受動完結語幹が母音、λ、ρ の後の -θ- で終わる動詞は、受動完了分詞が -μένος となります(-θ- が脱落)。
| 現在形 | ντύν-ω |
| 受動完結 | ντύ- θ -ηκα |
| 受動完了分詞 | ντυμένος |
- παραλύω「麻痺させる」→ παραλυμένος
- χάνω「失う」→ χαμένος
- πληρώνω「払う」→ πληρωμένος
- αγαπώ「愛する」→ αγαπημένος
- αναγγέλλω「発表する」→ αναγγελμένος
-φτ- / -φθ- → -μμένος
受動完結語幹が -φτ- または -φθ- で終わる動詞は、受動完了分詞が -μμένος となります。
| 現在形 | ανάβ-ω |
| 受動完結 | ανά- φτ -ηκα |
| 受動完了分詞 | αναμ μ ένος |
- καλύπτω「覆う」→ καλυμμένος
- βλάπτω「害する」→ βλαμμένος
- εγκαταλείπω「見捨てる」→ εγκαταλειμμένος
-χτ- / -χθ- → -γμένος
受動完結語幹が -χτ- または -χθ- で終わる動詞は、受動完了分詞が -γμένος となります。
| 現在形 | ανοίγ-ω |
| 受動完結 | ανοί- χτ -ηκα |
| 受動完了分詞 | ανοι γ μένος |
- προσέχω「注意する」→ προσεγμένος
- βουλιάζω「沈める」→ βουλιαγμένος
- εξελίσσω「発展させる」→ εξελιγμένος
- τραβώ「引く」→ τραβηγμένος
例外と補足
-εύω 動詞の受動完了分詞
-εύω で終わる動詞は、受動完了分詞が -ευμένος または -εμένος のいずれかになります。
-ευμένος はフォーマルな用法で使われる動詞に多く、能動完結語幹が -ευσ- となる動詞とおおむね一致します。-εμένος はくだけた用法です。一部の動詞は両方の形を取り、文体や場面によって使い分けられます。
- μαγειρεύω「料理する」→ μαγειρεμένος
- δουλεύω「働く」→ δουλεμένος
- μαζεύω「集める」→ μαζεμένος
- παντρεύω「結婚させる」→ παντρεμένος
- ξενιτεύω「異国に住む」→ ξενιτεμένος
-γμένος での γ の省略
-γμένος で終わる受動完了分詞の一部では、γ を省略することができます。
- πετώ「投げる」→ πετα(γ)μένος
- τυλίγω「巻く」→ τυλι(γ)μένος
非完結語幹が -αιν- / -υν- で終わる動詞
非完結語幹が -αιν- または -υν- で終わる動詞は、受動完了分詞の形成に特殊なパターンがあります。完結語幹の形成ページのパターン分類に従って整理します。
-υσμένος となるもの
- απομακρύνω「遠ざける」→ απομακρυσμένος
ただし以下は -υμένος や -ημένος となります。
- αμβλύνω「鈍くする」→ αμβλυμένος
- ενθαρρύνω「励ます」→ ενθαρρημένος
- οξύνω「鋭くする」→ οξυμένος
-ασμένος となるもの
- απολυμαίνω「消毒する」→ απολυμασμένος
- θερμαίνω「温める」→ θερμασμένος
- υφαίνω「織る」→ υφασμένος
- σημαίνω「意味する」→ σεσημασμένος(畳音あり、後述)
-αμένος となるもの
- πεθαίνω「死ぬ」→ πεθαμένος
- βουβαίνω「黙らせる」→ βουβαμένος
- ζεσταίνω「温める」→ ζεσταμένος
- πικραίνω「苦くする」→ πικραμένος
-ημένος となるもの
- αποτυχαίνω「失敗する」→ αποτυχημένος
- μαθαίνω「学ぶ」→ μαθημένος
- παθαίνω「被る」→ παθημένος
- πετυχαίνω「成功する」→ πετυχημένος
- αυξάνω「増やす」→ αυξημένος
-εμένος となるもの
- μακραίνω「長くする」→ μακρεμένος
受動態を持たない動詞の受動完了分詞
定形の受動態を持たない動詞でも、受動完了分詞を持つものがあります。
- αγαναχτώ「憤慨する」→ αγαναχτισμένος「憤慨した」
- αγρυπνώ「寝ずにいる」→ αγρυπνισμένος「寝ずにいる、警戒している」
- ακουμπώ「もたれる」→ ακουμπισμένος「もたれている」
- αποσταίνω「疲れる」→ αποσταμένος「疲れた」
- αρρωσταίνω「病気になる」→ αρρωστημένος「病気の」
- γερνώ「老いる」→ γερασμένος「老いた」
- διψώ「のどが渇く」→ διψασμένος「のどが渇いた」
- θυμώνω「怒る」→ θυμωμένος「怒った」
- πεινώ「空腹である」→ πεινασμένος「空腹の」
- ταξιδεύω「旅する」→ ταξιδεμένος「旅慣れた」
畳音
一部の受動完了分詞には畳音(reduplication)が見られます。畳音は文語的な特徴であり、特定の動詞に限られますが、その中には日常的に使われるものもあります(例:συγκεκριμένος「特定の」← συγκρίνω)。形容詞として独自の意味や機能を持つようになったものも多くあります。
語幹の先頭が β, γ, δ, κ, λ, μ, ν, π, σ, τ
語幹がこれらの子音で始まる場合、その子音 + ε を語幹の前に付けます。
- βιάζω「強いる」→ βε βιασμένος「強いられた、急いだ」
- δηλώνω「宣言する」→ δε δηλωμένος「宣言された」
- δίνω「与える」→ δε δομένος「与えられた」
- πείθω「説得する」→ πε πεισμένος「確信した」
- σημαίνω「意味する」→ σε σημασμένος「マークされた」
- τελώ「終える」→ τε τελεσμένος「完了した」
- τρίβω「こする」→ τε τριμμένος「使い古された」
語幹の先頭が θ, φ, χ
語幹がこれらの有気音で始まる場合、対応する無気音(τ, π, κ)+ ε を語幹の前に付けます。
- θλίβω「苦しめる」→ τε θλιμμένος「苦悩した」
- θωρακίζω「装甲する」→ τε θωρακισμένος「装甲された」
語幹の先頭が ζ, ρ, ψ、または σ + 子音
語幹がこれらで始まる場合、ε を語幹の前に付けます。
- σκέπτομαι「考える」→ ε σκεμμένος「意図的な」
- σπεύδω「急ぐ」→ ε σπευσμένος「急いだ」
- σφάλλω「誤らせる」→ ε σφαλμένος「誤った」
語幹の先頭が α, ε, αι
語幹がこれらの母音で始まる場合、その母音が η に変わります。
- ενώνω「統一する」→ η νωμένος「統一された」
前置詞接頭辞を持つ動詞
前置詞接頭辞を持つ動詞では、畳音は接頭辞と語幹の間に入ります。
- αποδεικνύω「証明する」→ απο δε δειγμένος「証明された」
- αφαιρώ「取り除く」→ αφ η ρημένος「抽象的な」
- διακρίνω「区別する」→ δια κε κριμένος「著名な」
- διαθέτω「配置する」→ δια τε θειμένος「〜する気がある」
- διαστρέφω「歪める」→ δι ε στραμμένος「歪んだ」
- εκτείνω「伸ばす」→ εκ τε ταμένος「広範な」
- καταψύχω「冷凍する」→ κατ ε ψυγμένος「冷凍された」
- προσκαλώ「招待する」→ προσ κε κλημένος「招待された」
- συγκρίνω「比較する」→ συγ κε κριμένος「特定の」
- συνδέω「つなぐ」→ συν δε δεμένος「接続された」
- υπογράφω「署名する」→ υπο γε γραμμένος「署名した」
例外
不規則な畳音を持つものもあります。
- επαναλαμβάνω「繰り返す」→ επαν ει λημμένος「繰り返された」
- καταλαμβάνω「占領する」→ κατ ει λημμένος「占領された」
[BelowArticle コンポーネント]